Deprywacja emocjonalno-społecznych więzi w delfinariach jako forma okrucieństwa wobec delfinowatych

Delfinowate przetrzymywane w niewoli delfinariów cierpią z powodu absolutnej niemożności realizacji gatunkowych, wysoce wyrafinowanych potrzeb społeczno-psychicznych. Aby potwierdzić tę tezę, streszczę kilka faktów z naturalnych warunków życia społecznego delfinów, które nigdy nie występują w delfinariach. Jak powszechnie wiadomo, delfinowate są obligatoryjnie społecznymi ssakami, gdzie znakomita większość gatunków dziko żyjących delfinów żyje w obrębie konkretnej wspólnoty-społeczności, dołączając do różnych, dobrze znanych sobie podgrup przez całe swoje życie. Jak wskazują długoterminowe obserwacje, badania i gromadzone dane behawioralno-ekologiczne od niemal 4 dekad w australijskim Dolphin Research Institute oraz od ponad 5 dekad w amerykańskim Sarasota Dolphin Research Program, delfinowate w warunkach naturalnych żyją w wysoce złożonych, długowiecznych i wielopokoleniowych społeczeństwach rezydencyjnych, które liczą nawet do 170 osobników. Społeczności te dzielą się na mniejsze (do 30 osobników) grupy, eksplorujące rozległe obszary wód morsko-oceanicznych. Naturalne środowisko społeczne delfinów obejmuje nawet do pięciu równocześnie żyjących pokoleń, tworzących model tzw. fission-fusion zbiorowości. Model ten oznacza wielość dynamicznie zmieniających się składów osobniczych podgrup w ramach całej społeczności, które to składy mogą mieszać się spontanicznie ze względu na wiek, płeć, sojusze koleżeńskie, pokrewieństwo, stan rozrodczy lub inne czynniki. W konsekwencji, dziko żyjące delfiny nigdy nie żyją ani samotnie, ani nie izolują się od grup – permanentna przynależność do znanej sobie grupy jest naturalną potrzebą delfinów, która nie jest możliwa do realizacji w warunkach niewoli.

Dynamika powstawania lub rozpadu społeczności delfinów nie jest naukowcom klarownie znana, podobnie jak granice danej społeczności, które wydają się nieprecyzyjne i nieszczelne. Duża ilość migracji członków lokalnej społeczności odbywa się w jej obrębie, czyli międzygrupowo, z okazjonalnymi wypadami osobników do sąsiednich społeczności. Przemieszczanie się dorosłych samców do innych społeczności odbywa się głównie w okresie rozrodczym, ale zdarzają się przypadki czasowego przemieszczania się samic między społecznościami. Natomiast sama ciągłość i stabilność społeczności jest utrzymywana przez długowieczność samic i długi okres reprodukcyjny samic – żyją one nawet do 67 lat, w porównaniu z samcami, osiągającymi zaledwie 52 lata na wolności. Poszczególne, wielopokoleniowe społeczności delfinowatych charakteryzują się specyficzną adaptacją do odmiennych, relatywnie stabilnych cech siedliskowych, jak np. polowanie na konkretny typ ofiar, co z kolei sprzyja wykształcaniu się lokalnych mikro-kultur, niepowtarzalnych w innych społecznościach delfinowatych. Na owe mikro-kultury składają się lokalne, przekazywane międzypokoleniowo, wewnątrz społeczności, strategie używania prostych narzędzi oraz taktyki żerowania przez delfiny, gdzie uczenie się społeczne jest ważnym czynnikiem, specyficznym dla unikalnych warunków każdej delfiniej społeczności i jej kultury. Każda forma przemocowej ingerencji w społeczności delfinów, ich rozbijanie poprzez odławianie osobników, dogłębnie zaburza, stresuje i dewastuje stabilną linię trwania delfinich mikro-kultur.

Szczególnie wysokie znaczenie dla psychofizycznego dobrostanu delfinów posiada silna więź emocjonalna ze swoją grupą oraz doświadczenie przynależności do konkretnej społeczności. Te podstawowe potrzeby psychospołeczne delfinowatych zostały wielokrotnie udowodnione i potwierdzone – osobniki odłowione w konkretnych zatokach i ponownie wypuszczone do 24 miesięcy później, wracały precyzyjnie do grup zamieszkujących dane zatoki, niekiedy cechując się filopatrią. Z tego względu niezakłócanie, a nade wszystko niezrywanie więzi emocjonalno-społecznych delfinowatych (poprzez ich odławianie i zniewolenie) jest fundamentalnym obowiązkiem dla zachowania dobrostanu dziko żyjących delfinich społeczności. 

Wszystkie wyżej wymienione właściwości wysoce złożonego życia stadnego delfinowatych są absolutnie niemożliwe do odtworzenia bądź jakiejkolwiek symulacji w warunkach cyrkowej niewoli, jaką stanowią delfinaria. Z tego powodu niewola, radykalne osamotnienie z brakiem komunikacji i przypadkowe kontakty z obcymi osobnikami stanowią niezwykle intensywne i nieusuwalne w delfinarium źródło ciągłego strachu, lęku i depresji. Dodatkowym fałszem, szerzonym przez definaria oraz delfinoterapie, jest rzekoma chęć uwięzionych delfinów do nawiązywania emocjonalnych więzi z ludźmi. Jak wykazał światowej sławy biolog morski Karsten Brensing w swojej rozprawie doktorskiej, badając delfinaria na Florydzie oraz w Izraelu, delfinowate nie tylko nie szukają bliskości z ludzkimi (czy też dziecięcymi) pływakami, ale wręcz starają się ich za wszelką cenę unikać, podążając wyłącznie za treserami w nadziei otrzymania przysmaku jako nagrody za wykonaną sztuczkę. Podsumowując, działalność delfinariów – mimo swobodnego dostępu do informacji w XXI wieku – jest całkowicie sprzeczna ze współczesną wiedzą na temat specyfiki życia, funkcjonowania i dobrostanu delfinowatych, zaś jarmarczno-przaśna forma eksploatacji tych ssaków, uosobiona w instytucji delfinarium, wymaga zdecydowanych i szybkich reakcji na międzynarodowej arenie politycznej.

Referencje

K. Brensing, K. Linke (2003) Behavior of dolphins towards adults and children during swim-with-dolphin programs and towards children with disabilities during therapy sessions. Anthrozoös, 16(4), str. 315-331.

R.C. Connor, R.S. Wells, J. Mann, A.J. Read (2000) The bottlenose dolphin: Social relationships in a fission–fusion society [w:] J. Mann, R.C. Connor, P.L. Tyack, H. Whitehead (red.), Cetacean societies: Field studies of dolphins and whales, wyd. University of Chicago Press, str. 91-126.

D.A. Duffield, R.S. Wells (2002) The molecular profile of a resident community of bottlenose dolphins, Tursiops truncatus [w:] C.J. Pfeiffer (red.), Molecular and cell biology of marine mammals, wyd. Krieger, str. 3-11.

M.R. Greenfield, K.A. McHugh, R.S. Wells, D.I. Rubenstein (2021) Anthropogenic injuries disrupt social associations of common bottlenose dolphins (Tursiops truncatus) in Sarasota Bay, Florida. Marine Mammal Science, 37(1), str. 29-44.

A.B. Irvine, M.D. Scott, R.S. Wells, J.H. Kaufmann (1981) Movements and activities of the Atlantic bottlenose dolphin, Tursiops truncatus, near Sarasota. Florida Fishery Bulletin, 79(4): 671-688.

K.A. McHugh, A.A. Barleycorn, J.B. Allen, K. Bassos-Hull, G. Lovewell, D. Boyd, A. Panike, C. Cush, D. Fauquier, B. Mase, R.C. Lacy, M.R. Greenfield, D.I. Rubenstein, A. Weaver, A. Stone, L. Oliver, K. Morse, R.S. Wells (2021) Staying alive: Long-term success of small cetacean interventions in southwest Florida. Frontiers in Marine Science, 7, art. 624729.

K.W. Urian, S. Hofmann, R.S. Wells, A.J. Read (2009) Fine-scale population structure of bottlenose dolphins, Tursiops truncatus, in Tampa Bay, Florida. Marine Mammal Science, 25, str. 619-638.

R.S. Wells, M.D. Scott, A.B. Irvine (1987) The social structure of free-ranging bottlenose dolphins [w:] H.H. Genoways (red.), Current mammalogy tom 1, wyd. Plenum, str. 247-305.

R.S. Wells (2003) Dolphin social complexity: Lessons from long-term study and life history [w:] F.B.M. de Waal, P.L. Tyack (red.), Animal social complexity: Intelligence, culture, and individualized societies, wyd. Harvard University, str. 32-56.

R.S. Wells, D.A. Fauquier, F.M.D. Gulland, F.I. Townsend, R. DiGiovanni Jr. (2013) Evaluating post-intervention survival of free-ranging odontocete cetaceans. Marine Mammal Science, 29, str. E463-E483.

R.S. Wells (2014) Social structure and life history of common bottlenose dolphins near Sarasota Bay: Insights from four decades and five generations [w:] J. Yamagiwa, L. Karczmarski (red..), Primates and cetaceans: Field research and conservation of complex mammalian societies, wyd. Springer, str. 149-172.

R.S. Wells (2019) Common bottlenose dolphin foraging: Behavioral solutions that incorporate habitat features and social associates [w:] B. Würsig (red.), Ethology and behavioral ecology of odontocetes. Ethology and behavioral ecology of marine mammals, wyd. Springer, str. 331-344.

R.S. Wells, A.A. Hohn, M.D. Scott, J.C. Sweeney, F.I. Townsend, J.B. Allen, A.A. Barleycorn, K.A. McHugh, K. Bassos Hull, G.N. Lovewell, D.A. Duffield, C.R. Smith, A.B. Irvine (2025) Life history, reproductive, and demographic parameters for bottlenose dolphins, (Tursiops truncatus), in Sarasota Bay, Florida. Frontiers in Marine Science, 12, art. 1531528.

Prof. dr hab. Marcin Urbaniak